Feeds:
Berichten
Reacties

Archive for the ‘Wereld op drift’ Category

Alle personen en locaties in de verhalende gedeeltes van de serie Wereld op drift zijn fictief. Elke gelijkenis met bestaande personen berust derhalve op toeval. De gebeurtenissen zelf zijn niet fictief en via de bronvermelding onder het stuk na te lezen.
Omdat de hoofdpersonen eenvoudige fabrieksarbeiders zijn die op het platteland ergens in het oosten van Nederland wonen worden hun dialogen in een sterk vernederlandst ‘dialect’ geschreven. Daar is voor gekozen teneinde de leesbaarheid van de tekst voor iedereen optimaal te houden. 


 

In de lente van 1934 maakte Meindert Hesselink een keus die grote gevolgen voor hem zou krijgen. Hij sprak er voor het eerst over met zijn kameraden Jan te Kortschot en Hendrik Scholten, net als hij werkloze fabrieksarbeiders die leefden van de armenzorg. “Dat hebt wij allemaal an de crisis te danken,” zei hij. “Wij hebt te min om van te leven en te veul om hen te gaan. Maar ie kunt haaste beter dood wezen as da’j dit leven mot leven.”

Meindert en zijn kameraden waren eind 1932 ontslagen. Net als tienduizenden anderen in Nederland. De crisis waar Meindert op doelde was de beurskrach op Wallstreet. Miljoenen mensen waren in een paar dagen tijd al hun spaargeld kwijt. Aan de lopende band werden er fabrieken gesloten en de lonen gingen omlaag, de prijzen van boerenproducten als tarwe en rogge, boter en varkensvlees daalden met soms meer dan de helft. Voor de boeren lag de afgrond aan hun voeten.
Veel gezinnen leefden in schrijnende armoede en mochten blij zijn als er in hun dorp armenzorg was. Allen leden honger, de kinderen gingen gekleed in vodden en aan de lopende band werden gezinnen uit hun huizen gezet, vanwege huurschulden. Het aantal plaggenhutten op de heide nam in snel tempo toe. De werkelozen moesten twee keer per dag stempelen om te bewijzen dat ze niet illegaal aan het werk waren.

“Ik heb genoeg van dat gestempel,” zei Meindert dat voorjaar. “Ik ga d’r tegen in’t verzet. Ik sluit mij aan bij Mussert.”
Jan te Kortschot keek hem met grote ogen aan.
“Ie denkt toch niet da’j daar beter van wordt Meindert. Hij kijkt alleen maar naar de Duitsers.”
“Ik laat mij neet door die akelige Nauta kleineren,” schreeuwde Meindert terug tot ergernis van de kastelein van café Het Gulle Glas, die geen onrust in zijn etablissement tolereerde.
“Hou asteblief die grote mond wat dicht over dat soort zaken, Meindert, neemt ‘r liever nog een van mij, ik heb vandaag een gelukkie gehad,” zei Jan, die wijselijk niet vertelde dat hij een paar vette hazen had gestroopt en verkocht aan de kok van Hotel de Gouden Leeuw.

Nauta was de burgemeester van Achterveld. Hij was een autoritaire magistraat met de trekken van een dictator. De beide wethouders van Achterveld bogen als knipmessen voor hem. De gemeenteraad likte zijn hielen. De burgemeester had een manier bedacht om een paar gulden op de uitkeringen aan werklozen te besparen. De regeling kwam er op neer dat steuntrekkers die kippen en geiten hielden met minder geld toe konden dan wie geen kippen en geiten had. Dat deze dieren het leven op het platteland wat goedkoper maakten dan in de stad was algemeen bekend en er was in de landelijke regeling dan ook al rekening mee gehouden, maar het weerhield Ties Nauta er niet van de regeling nog wat aan te scherpen.

Meindert wond zich hier zo over op dat hij besloot actief te worden in de Nationaal Socialistische Beweging (NSB) van de Utrechtse ingenieur Anton Mussert. “As d’r  iemand is die dit tij kan keren dan is het Mussert. Di’j anderen hebt allennig maor hun eigen belang voor ogen. Die denkt niet aan kleine leu zo’as ons. Den Mussert zeg teminste wat as ik denke. Het minste dat ik doen kan is um helpen om de macht te kriegen.”

De NSB liet op 14 december 1931 in Utrecht voor het eerst van zich horen middels voornoemde Anton Mussert en Cornelis van Geelkerken, ambtenaar bij provinciale waterstaat. “De massa dient onverwijld tot inzicht gebracht te worden,” was het credo van beide heren. Zij verwezen vooral naar de crisis die (in hun ogen) door het Joodse kapitaal was veroorzaakt. De beweging was, in tegenstelling tot andere politieke partijen geen vereniging, maar een stichting. Op 4 november 1932 werd bij notariële akte de “Stichting Nationaal Socialistische Beweging” in het leven geroepen.

In de statuten van de stichting werd onder meer bepaald dat het bestuur werd gevormd door één persoon, Anton Mussert, onder de titel Algemeen Leider. Mussert was statutair verplicht een Algemene Raad van tenminste vijf personen te benoemen, maar deze raad had geen enkele bevoegdheid, gezien een andere bepaling in diezelfde statuten: Alle besluiten neemt de Algemeen Leider, al of niet de Raad gehoord hebbende.

De NSB wilde zich onderscheiden van de klassieke politieke partijen in Nederland en noemde zich daarom geen partij maar een beweging, die uitging van (en voortdurend uiting gaf aan) het leidend beginsel, dat er voor het zedelijk en lichamelijk welzijn van een volk een aantal voorwaarden van cruciaal belang waren, zijnde:
– een krachtig staatsbestuur;
– zelfrespect van de natie;
– tucht;
– orde;
– solidariteit van alle bevolkingsgroepen.
Bovenal gold daarbij dat
– het nationaal belang boven het groepsbelang ging en
– het groepsbelang boven het persoonlijk belang.

De NSB had dankzij de economische crisis en de onmacht van de politieke democratie om de crisis te keren, de wind in de zeilen. Musserts politieke kleurloosheid en zijn reputatie als degelijke intellectueel en academicus droegen bij aan een sensationeel succes op 16 april 1935. Bij de Statenverkiezingen werd op die dag bijna 8 procent van de stemmen gehaald. Dat zouden in de Tweede Kamer van nu 12 zetels zijn geweest. De beweging vond haar aanhangers vooral onder middenstanders, ambtenaren en kleine boeren. De Liberale Staatspartij en de SDAP waren de grootste leveranciers van NSB-kiezers.

Wordt vervolgd in deel 2: Het ligt aan de regenten in Den Haag

Bronnen:
Depressietijd 1930 in Buitenpost
Nationaal Socialistische Beweging
Cornelis van Geelkerken
Hou zee – 75 jaar NSB
terugblik op nationaal-socialistische propaganda

ScreenHunter_03 Jan. 16 14.21


Afbeelding: Pixabay

.

 

 

Read Full Post »