Feeds:
Berichten
Reacties

Archive for the ‘Taal’ Category

Als ik een krant lees, naar de radio luister of naar de tv kijk doet het soms zeer aan mijn ogen en/of oren: de verbastering van het Nederlands. Dat een taal leeft is mooi. Dat een taal zich ontwikkelt ook, als het maar de goede kant op gaat. En daar wringt nou net de schoen. Het gaat de verkeerde kant op. De diversiteit wordt kleiner en kleiner. U wilt voorbeelden?

Houd u vast, hier komen ze.

.

Dodelijke slachtoffers.

Na een schietpartij op een Amerikaanse campus of in een winkelcentrum in Alphen aan de Rijn lees je in de krant altijd iets als “… onder de witte lakens drie van de dodelijke slachtoffers …”.
Ze zijn al slachtoffer en dan ook nog dodelijk? Als het niet zo tragisch was zou ik er om moeten lachen.

Het gaat hier natuurlijk om gedode (of omgekomen) slachtoffers. Mensen die bij een ongeluk of door geweld om het leven zijn gekomen. Aan hen is niets dodelijk. Het ongeluk, dan wel het geweld was dodelijk.
Met enige goede wil zou je een zelfmoordterrorist wel een dodelijk slachtoffer kunnen noemen. Slachtoffer van de ideologie die hem tot de daad verleidde en dodelijk omdat anderen mee de dood in gesleurd worden.

 

De media heeft.

Een krant is een medium. Een middel tot communicatie. De televisie ook, evenals de radio. Samen zijn zij media. Meervoud dus. “De media hebben” zou goed Nederlands zijn.

 

De Verenigde Staten heeft voor gestemd.

Verenigde Staten is meervoud. Er zijn er zelfs vijftig. Daarom moet de persoonsvorm ook in het meervoud. Dus: De Verenigde Staten hebben voor gestemd.
De Verenigde Naties zijn ook met meer, dus ook daar moet de persoonsvorm in het meervoud.

 

De gijzelaar bedreigde zijn slachtoffers.

Een gijzelaar is zelf een slachtoffer; namelijk van de gijzelnemer. Een gijzelnemer houdt mensen gegijzeld. De gijzelaars zijn degenen die gegijzeld worden.

Dus de gijzelnemer bedreigde zijn slachtoffers.

 

Het aantal jongeren waren

Dit is een linke. Hier moet je onderscheid maken tussen woordgroepen met “het aantal” en woordgroepen met “een aantal”.

Het aantal:
– het aantal jongeren was erg klein (correct)
– het aantal jongeren waren erg klein (fout)

Een aantal:
– een aantal jongeren was heel enthousiast (correct)
– een aantal jongeren waren heel enthousiast (ook correct)

.

Een groep toeschouwers waren boos.

Menigte is meervoud. Eén individu kan onmogelijk een menigte zijn. Toch is de persoonsvorm bij zo’n onderwerp enkelvoudig.

Dus:
– een groep toeschouwers was boos
– een kudde koeien stak de weg over

 

C.Q.

Dit is een hele erge. De afkorting is afkomstig uit het Latijn en staat voor ‘casu quo’ wat ‘in welk geval’ betekent.
Je kunt c.q. dus gebruiken in een zin als: “Ik zal er op tijd zijn, tenzij de trein vertraging heeft, in welk geval ik te laat ben.”

De zin wordt bij gebruik van c.q. dan:  “Ik zal er op tijd zijn, tenzij de trein vertraging heeft, c.q. ik te laat ben.”

Het correcte gebruik van c.q. kom je nergens meer tegen. Als je c.q. tegenkomt is het altijd in de betekenis van “dan wel”.
Bijvoorbeeld: Het vervoer wordt geregeld met de bus c.q. tram.

Van Kooten en de Bie lieten er lang geleden “Neerlandicus prof. dr. E.I. Kipping” over aan het woord.

 


 

 

 

 

 

Read Full Post »

Het Nederlands in de media

Als ik een krant lees, de radio beluister of tv kijk, doet het steeds vaker zeer aan mijn ogen en/of oren. Het gebruik van het Nederlands is daar oorzaak van.
Dat een taal leeft is mooi.
Dat een taal zich ontwikkelt ook.
Als het maar de goede kant op gaat.
En daar wringt nou net de schoen, want wie bepaalt wat de goede richting is?

Ik ben van de generatie die het Nederlands verrijkte met termen als Wauw, goed joh, weetjewel. Inderdaad … ooit was ik hippie. Mijn familie ergerde zich net zo aan mijn taalgebruik als ik mij tegenwoordig erger aan het taalgebruik door vertegenwoordigers van “de media”.
Tot zover gaat alles dus zoals het hoort. Ik word oud en doe precies datgene wat ik vroeger de ouderen verweet.

Er is echter een groot verschil: ik erger mij niet aan bijvoorbeeld MSN-taal of twitter-afkortingen. Mijn geboortestreek de Achterhoek mag ik graag de 8erhoek noemen. Enerzijds omdat het me tekens scheelt in een tweet, anderzijds omdat ik het cijfer 8 het mooiste vind van alle cijfers. En de 8terhoek is ook nog eens één van de mooiste gebieden van Nederland. Dit zijn ontwikkelingen die ik een verrijking vind. Ze bieden extra zeggingskracht.
Zo niet de taalkundige domheid die ik in de media tegenkom.

Een voorbeeld: Dodelijke slachtoffers.

Als verwezen wordt naar de inzittenden van een voertuig dat op een bermbom is gereden, of naar de passagiers in een verongelukte auto, wordt vaak geschreven of gesproken over “dodelijke slachtoffers”.
Ze zijn al slachtoffer en dan ook nog dodelijk?
Als het niet zo tragisch was zou ik er om moeten lachen. Ze zijn slachtoffers vanaf het moment van hun dood. Aan hen is niets dodelijk meer.
Met enige goede wil zou je een zelfmoordterrorist een dodelijk slachtoffer kunnen noemen.

Een ander voorbeeld: Mits of tenzij

Heel recent las ik in mijn ochtendblad. “Het rechtse minderheidskabinet komt tot stand mits de dissidenten in het CDA bij hun standpunt blijven.”
Het mag duidelijk zijn: de schrijver bedoelde hier niet mits, maar tenzij.
Mits als inleider van een noodzakelijke voorwaarde voor vervulling van hetgeen aan de orde is (in dit geval de totstandkoming van het rechtse minderheidskabinet) en tenzij als inleider van een (gehoopte of ongehoopte) voorwaarde voor de niet-vervulling van hetgeen aan de orde is.
Voor alle duidelijkheid: ik ben geen taalkundige. Zevenendertig jaar van mijn arbeidzame leven heb ik doorgebracht als docent natuur- en scheikunde/techniek in Mavo en Theoretische Leerweg van het voortgezet onderwijs. Mijn directeur (wel een Neerlandicus) zei altijd “Iedere leraar is ook leraar Nederlands.” Het was de enige opvatting die ik met hem deelde.
De opdracht die impliciet in deze opvatting stak heb ik serieus genomen. Wie onzorgvuldig met taal omgaat gaat met veel meer dingen onzorgvuldig om. Spreek je iemand op zo’n taalfout aan dan loop je grote kans schouders omhoog te zien gaan. Ik maak me geen illusies. Dit soort ontwikkelingen stop je niet door mensen aan te spreken. Toch vind ik het erg dat onze taal op deze manier verarmt en dan heb ik het nog niet eens over de taal die moderne populisten gebruiken.

Op mijn website (http://www.schrijverij-drenthe.nl) verzamel ik voorbeelden van voornoemde taalverbastering. Suggesties en tips stel ik dan ook zeer op prijs.

Read Full Post »

Effectief Nederlands

Goed is niet eenvoudig, maar eenvoud is wel goed.
Bereikt je geschrift wat je beoogt?

Als je een tekst schrijft, wil je dat de inhoud goed overkomt. Dit geldt voor educatieve teksten, sollicitatiebrieven, reclameboodschappen, advertenties enzovoorts. Het is belangrijk dat de lezers in je doelgroep de tekst begrijpen. Dat stelt je dus voor het probleem: “Hoe zorg ik dat 95% van mijn lezers mijn tekst ook begrijpt?”

Ook al is je tekst voor jou nog zo helder en duidelijk, het is geen garantie dat je door de lezers wordt begrepen. Een groot deel van onze bevolking kan namelijk gewoon niet erg goed lezen.
BureauTaal heeft in 2006 een onderzoek gepubliceerd naar het gebruik eenvoudig Nederlands in teksten van de overheid. Dat onderzoek vond plaats in opdracht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.

Taalniveaus

In het rapport ‘Schrijven in eenvoudig Nederlands’ beschrijven de onderzoekers zes taalniveaus.

Niveau A1 is het eenvoudigste niveau. Kenmerken van taal op dit niveau zijn:

  • alleen woorden die zeer veel voorkomen
  • zeer korte zinnen
  • hele tekst niet langer dan enkele zinnen

Niveau C2 is het hoogste niveau. Kenmerken van taal op dit niveau zijn:

  • weinig voorkomende vaktaal van hoog opgeleide wetenschappers
  • taalgebruik is abstract en formeel
  • onderwerp van de tekst betreft een ingewikkeld wetenschappelijk, literair of artistiek vraagstuk

Het is duidelijk dat de meeste mensen taal op dit hoge niveau niet zullen begrijpen. Dat hoeft helemaal geen probleem te zijn, zolang degenen voor wie de tekst is bedoeld dit niveau maar begrijpen.

Welk taalniveau is voor jou het effectiefst?

Het antwoord op deze vraag hangt af van je specifieke bedoelingen. De taalvaardigheid van jouw doelgroep is daarbij een vrijwel allesbepalende factor. Daarnaast is van belang dat je tekst op het goede niveau is geschreven.

Uit het onderzoek is gebleken hoeveel procent van de Nederlandse bevolking de verschillende taalniveaus begrijpt. Deze percentages staan in de tabel hieronder.

Taalniveau A1 A2 B1 B2 C1 C2
Begrepen door 5% 15% 40% 25% 15% 0%

Toelichting:
Een lezer met taalniveau A1 kan met de nodige moeite een tekst op niveau A2 nog wel redelijk begrijpen. Daarvoor is wel nodig dat deze lezer daar zoveel belang bij heeft dat hij(zij) ook bereid is die moeite te doen.
Taalniveau B1 is het taalniveau waarover de grootste groep leerlingen in het VMBO en MBO beschikt. Een lezer met taalniveau B1 begrijpt moeiteloos teksten op niveau A1 t/m B1 en met de nodige moeite op niveau B2.
Het aantal Nederlanders dat op zijn of haar vakgebied taalniveau C2 beheerst is zo klein dat het niet in procenten is uit te drukken.

Conclusie:
Uit dit onderzoek blijkt dat 80% van de bevolking taalniveau B1 goed begrijpt. Nog eens 15% kan dat niveau met de nodige moeite begrijpen.
BureauTaal heeft niveau B1 daarom gekozen als norm voor eenvoudig Nederlands, omdat taal op dit niveau door het overgrote deel van de bevolking wordt begrepen. Het wordt echter niet als eenvoudige taal herkend en roept derhalve geen weerstanden op.

Wat betekent dit voor jou?
Overheden, bedrijven en instellingen schrijven veel teksten. Dat gebeurt om iets te bereiken. Dus is het belangrijk dat de tekst begrepen wordt. Als dat niet het geval is kan dit onnodige kosten veroorzaken. Dit valt met een ziekenhuisdialoog aardig te illustreren.

Een patiënt is geopereerd aan de blinde darm. De patiënt mag pas naar huis als duidelijk is dat de darmen weer goed werken. Dus als er ontlasting is geproduceerd. Er wordt daarom iedere dag gevraagd: “Hebt u al ontlasting gehad?” De patiënt antwoord steeds dat dit niet het geval is, tot een andere patiënt vraagt: “Hebt je nou nog steeds niet gepoept?”
“Ja, eergisteren al weer,” is het antwoord.

Communicatie in eenvoudig Nederlands had hier twee verpleegdagen kunnen besparen.

Vier belangrijke eisen waar een tekst op niveau B1 aan moet voldoen

  • De tekst bevat voornamelijk vaak gebruikte woorden.
  • De tekst bestaat uit kortere zinnen.
  • De lengte van de tekst is maximaal een A4’tje.
  • Het onderwerp van de tekst is beperkt tot het dagelijkse maatschappelijke leven in de ruimste zin van het woord.

De praktijk.
In een advertentie van een lokale installateur trof ik onderstaande wervende tekst over vloerverwarming aan.

“U kunt uw huis beter verwarmen met vloerverwarming dan met radiatoren. Bij dit systeem liggen de verwarmingsleidingen in de vloer. De warmte wordt beter over een ruimte verdeeld dan met radiatoren. Hierdoor hoeft het water in de vloerverwarming niet zo warm te zijn als het water in een radiator. Omdat je door vloerverwarming lekker warme voeten krijgt, voelt het in huis ook nog eens warmer aan.”

Vermoedelijk heeft de eigenaar van het bedrijf tegen een installateur gezegd: “Kun jij niet een stukje schrijven over de voordelen van vloerverwarming?”
De belangstelling van de installateur is (logisch­) gericht op de techniek. De belangstelling van de potentiële klant zal waarschijnlijk gericht zijn op het comfort dat het systeem biedt, dus op de gevoelswarmte in huis. Die komt pas aan het eind van de tekst aan bod. Grote kans dat veel lezers voor die tijd al zijn gestopt met lezen.

Het was beter geweest als het stukje bijvoorbeeld zo was begonnen:

“Nooit meer koude voeten in de winter! Dat kan met onze vloerverwarming. Omdat de verwarmingsleidingen in de vloer liggen wordt de warmte beter over de ruimte verdeeld. De aangenaamste temperatuur is daar waar hij hoort: bij uw lichaam.

De belangrijkste boodschap is nu overgebracht. Vloerverwarming geeft meer comfort dan welk ander systeem dan ook. De kans is groot dat iemand die ’s winters vaak koude voeten heeft de technische uitleg die na deze inleiding volgt, met veel belangstelling zal lezen. Vooropgesteld dat die uitleg op begrijpelijke wijze is geschreven.

Basisregel voor wervende teksten in eenvoudig Nederlands is derhalve: Val met de deur in huis. Begin de tekst met de hoofdboodschap. Hoe meer deze de belangstelling wekt hoe beter het is.

——————————————————————————————-

Read Full Post »